Кілтті сөздер
Дәйексөздерді қалай жазу керек
Аңдатпа
Бұл зерттеудің мақсаты ө ауыл шаруашылығы секторындағы ESG-контроллинг жүйесі шеңберінде 3-санаттағы парниктік газдар шығарындыларын бағалау және есепке алу үшін эконометриялық модель әзірлеу. Зерттеу ауыл шаруашылығындағы шығарындылар мен негізгі экономикалық факторлар арасындағы өзара байланыстарды айқындауға және орнықты даму көрсеткіштерін басқарушылық есепке енгізуге бағытталған. Әдістемелік негіз ретінде Германия мен Қазақстан бойынша 2000–2022 жылдар аралығындағы FAOSTAT және Eurostat деректеріне сүйенген лог–лог регрессиялық модельдеу және сценарийлік талдау қолданылды. Есептеулер MATLAB R2025a ортасында жүйелі панельдік деректер (малдардың ас қорытуынан бөлінетін метан — Enteric CH₄, көңнен бөлінетін N₂O, ауыл шаруашылығы топырағынан бөлінетін N₂O және 3-санат компоненттері — өндіру, тасымалдау, қаптау, тұтыну және қалдықтар) негізінде жүргізілді. Зерттеу нәтижелері энергия тұтынуы мен жалпы өнім құнына қатысты 3-санат шығарындыларының жоғары икемділігін көрсетті, бұл декарбонизация деңгейінің ресурстық тиімділікке тәуелді екендігін білдіреді. Сценарийлік модельдеу Қазақстанда энергия қарқындылығын 10%-ға және Германияда азот қолдану қарқындылығын 10%-ға төмендету жалпы шығарындыларды 6–8%-ға азайтатынын көрсетті. Зерттеудің практикалық маңызы – 3-санат шығарындыларын басқарушылық есеп пен контроллингке енгізудің әдістемелік негіздерін қалыптастыру, ESG есептілігінің ашықтығын арттыру және ауыл шаруашылығы саласында орнықты бюджеттеуді енгізуді қолдау.